Józef Czapski urodził się 3 kwietnia 1896 roku w Pradze, w arystokratycznej rodzinie hrabiów Hutten-Czapskich. Jego ojcem był Jerzy Hutten-Czapski, matką Józefa Leopoldyna z domu Thun-Hohenstein, dziadkiem zaś – Emeryk Hutten-Czapski, słynny kolekcjoner i numizmatyk, którego zbiory weszły do Muzeum Narodowego w Krakowie. Dzieciństwo spędził w rodzinnym majątku w Przyłukach pod Mińskiem (dziś Białoruś). Studiował prawo w Petersburgu, gdzie pod wpływem lektur Tołstoja przyjął pacyfistyczne ideały. W 1917 roku wstąpił do I Pułku Ułanów Krechowieckich, ale wkrótce wystąpił z niego ze względu na przekonania.
W 1918 roku rozpoczął studia w klasie Stanisława Lentza w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych. Wkrótce przerwał je, by na polecenie polskich władz wojskowych udać się do Piotrogrodu w poszukiwaniu zaginionych oficerów swego pułku – odkrył, że zostali rozstrzelani przez bolszewików. Kontakt z Dymitrem Mereżkowskim sprawił, że Czapski zerwał z pacyfizmem i wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku, za co otrzymał Order Virtuti Militari. W latach 1921-1924 studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych u Wojciecha Weissa i Józefa Pankiewicza. W 1923 roku wraz z grupą uczniów Pankiewicza założył Komitet Paryski (od liter K.P. -„kapiści”), do którego należeli także Jan Cybis, Artur Nacht-Samborski, Piotr Potworowski, Hanna Rudzka-Cybisowa i Zygmunt Waliszewski. W 1924 roku grupa wyjechała do Paryża, gdzie Czapski przebywał do 1932 roku. W stolicy Francji poznał Daniela Halévy’ego, André Malraux, François Mauriaca i pianistkę Misię Sert. Pierwsza wspólna wystawa kapistów odbyła się w Galerie Zak w Paryżu w 1930 roku.
We wrześniu 1939 roku Czapski został wzięty do niewoli sowieckiej i osadzony w obozie w Starobielsku. Cudem ocalał – był jednym z około 400 polskich oficerów, których nie rozstrzelano w zbrodni katyńskiej 1940 roku, gdy zamordowano 22 000 polskich oficerów. Po układzie Sikorski-Majski w Armii Andersa pełnił rolę oficjalnego wysłannika polskich władz, prowadzącego poszukiwania zaginionych oficerów na terenie ZSRR. Doświadczenia te opisał w dziełach „Wspomnienia starobielskie” i „Na nieludzkiej ziemi”. W czasie obozowych miesięcy wygłaszał głodującym oficerom słynne wykłady o Prouście, później wydane jako „Proust contre la déchéance”.
Po wojnie Czapski osiadł na stałe w Maisons-Laffitte pod Paryżem, gdzie wraz z Jerzym Giedroyciem, Marią Czapską (siostrą), Gustawem Herlingiem-Grudzińskim i innymi współzałożył Instytut Literacki – wydawca najbardziej wpływowego polskiego pisma emigracyjnego „Kultura”. Do malarstwa wrócił dopiero w 1948 roku. Jego twórczość – utrzymana w duchu kapistowskiego koloryzmu z silnymi inspiracjami Cézanne’a, Bonnarda, Matisse’a i Goyi – obejmuje martwe natury, pejzaże, wnętrza kawiarni, sceny z opery (cykl „Faust w Operze Paryskiej”), portrety i akty. Galeria du Canon w Tulonie Gilles’a Altieriego reprezentowała go od 1976 roku. W 1990 roku odbyła się retrospektywna wystawa w Musée Jenisch w Vevey w Szwajcarii. Józef Czapski zmarł 12 stycznia 1993 roku w Maisons-Laffitte. Swoje archiwalia, księgozbiór i pamiątki rodzinne przekazał Muzeum Narodowemu w Krakowie, gdzie od 2016 roku działa Pawilon Józefa Czapskiego z odtworzonym pokojem-pracownią z Maisons-Laffitte.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kim był Józef Czapski?
Józef Czapski (1896-1993) był polskim malarzem-kapistą, pisarzem, eseistą i krytykiem, oficerem Wojska Polskiego, świadkiem zbrodni katyńskiej. Uczeń Józefa Pankiewicza w krakowskiej ASP, współzałożyciel Komitetu Paryskiego (1923) i paryskiej „Kultury” Jerzego Giedroycia oraz Instytutu Literackiego w Maisons-Laffitte. Pochodził z arystokratycznej rodziny Hutten-Czapskich; jego dziadek Emeryk Hutten-Czapski założył słynną kolekcję numizmatyczną przekazaną Muzeum Narodowemu w Krakowie.
Co malował Józef Czapski?
W twórczości Józefa Czapskiego dominują martwe natury, pejzaże francuskie, wnętrza kawiarni i hoteli, sceny z opery i teatru (m.in. cykl „Faust w Operze Paryskiej”), portrety, akty kąpielowe oraz sceny uliczne. Malarstwo Czapskiego utrzymane jest w duchu kapistowskiego koloryzmu z inspiracjami Cézanne’em, Bonnardem, Matisse’em i Goyą. Prowadził także intensywną działalność rysunkową.
Jak rozpoznać obraz Józefa Czapskiego?
Obrazy Józefa Czapskiego cechują się żywą, czystą paletą barw, miękkim modelowaniem przez plamy koloru zamiast linii, nastrojowością ujęć codziennych przedmiotów i scen. Czapski malował zwykle olejno na płótnie, w średnich formatach. Charakterystyczna sygnatura – „J. Czapski” lub „J. CZAPSKI” w rogu, często z dwucyfrowym datowaniem.
Ile kosztują obrazy Józefa Czapskiego?
Obrazy Józefa Czapskiego należą do droższych w segmencie polskiego malarstwa. Przykładowe wyniki aukcyjne z Millon w Paryżu: „The Bathers” (1971) – 24 000 EUR, „Faust at the Paris Opera” (1956) – 22 000 EUR, „Bouquet of red roses” – 7 200 EUR. Ceny zależą od formatu, okresu powstania, tematu i proweniencji. Po indywidualną wycenę konkretnej pracy zapraszamy do kontaktu z Galerią Sztuki Plac Zamkowy.
Gdzie kupić obrazy Józefa Czapskiego?
Obrazy Józefa Czapskiego pojawiają się głównie na aukcjach w Paryżu (Millon, Drouot), Genewie i Londynie, a także na czołowych aukcjach sztuki polskiej. W Galerii Sztuki Plac Zamkowy oferujemy zweryfikowane prace artysty. Zapraszamy do kontaktu w sprawie aktualnej oferty.